ZB Bibliotheek van Zeeland

Voor de ZB Bibliotheek zijn met steun van Stichting Boek & Wurm 1350 “oorlogsslachtoffers” herverpakt. Voor de Vrienden van de ZB werden 150 prijsbanden geconserveerd.

Vrienden van de ZB Bibliotheek van Zeeland I

Eerstelijnsconservering Zeeuwse Prijsbanden 2020

Korte beschrijving objecten

Onderwijsinstellingen gaven in het verleden prijsbanden aan goede leerlingen. Boekbinderijen kregen opdracht om deze bijzondere, maar gestandaardiseerde banden te maken voor de geselecteerde inhoud. Het betreft altijd verzorgde bandjes in perkament of leer, soms met zijden sluitlinten, met op het voorplat van de band het wapen van de stad, gedrukt in goud. Aan het schutblad werd een prijsopdracht met de naam van de winnaar en de handtekeningen van de curatoren ingevoegd, die nu echter niet altijd meer aanwezig is. In een eerder project zijn boeken behandeld afkomstig van de Latijnse School in Middelburg. Dit project omvat alle 150 prijsbanden uit de collectie van ZB | Planbureau en Bibliotheek van Zeeland, uitgereikt door andere scholen dan de Latijnse School. Van deze boeken is een lijst beschikbaar bij de conservator van ZB.

❖ Dirksland (Z-H): 1 perkamenten band
❖ Goes: 10 perkamenten banden en 1 linnen band
❖ Middelburg: 117 perkamenten, leren en linnen banden
❖ Nieuwe Tonge (Z-H): 1 perkamenten band
❖ Veere: 9 perkamenten en leren banden
❖ Vlissingen: 8 perkamenten banden
❖ Zierikzee: 3 perkamenten banden

Schade

Hoewel de prijsbandjes uitgereikt werden als een eerbewijs, zijn het in principe gebruiksbandjes. De inhoud was er immers op uitgezocht om de beste studenten nog meer stof tot studie te geven. De boeken die in aanmerking komen voor dit project, hebben daarom de bekende gebruiksschades: de boekbanden en boekblokken zijn vuil, het papier is hier en daar gescheurd of er ligt een pagina los, pagina’s hebben ezelsoren, het karton dat gebruikt werd voor de platkernen is vaak gestuikt of gebroken op de hoeken en veel sluitlinten zijn afgebroken. In sommige gevallen is de schade meer constructief van aard en daardoor ernstiger: het naaisel is beschadigd, waardoor katernen los liggen, of de verbinding tussen boekblok en band is zwak geworden of gescheurd. Deze laatste schadevorm is te herkennen aan de schutbladen die gescheurd zijn in de knepen aan de binnenkant, evenals aan de bekleding van leer of perkament die barstjes of scheuren vertoont aan de buitenkant . Ook gescheurde kapjes komen voor; een gevolg van het verkeerd uit de kast nemen van de boeken.

Conserveringsvraag

Uitgangspunt is een conserverende ingreep met behoud van zoveel mogelijk originele delen en historische informatie. Doel van de behandeling is het voorkomen van verder fysiek verval en herstel van de constructie van elk boek, zodat er geen losse onderdelen meer zijn en het boek weer raadpleegbaar is zonder risico op schade. Vlekken in het papier zullen niet verwijderd worden. De boekblokken blijven intact en er wordt niet gebleekt. Ook het esthetisch aspect verdient aandacht. Het gaat immers niet om louter functionele boekbanden, maar om banden die ook gemaakt zijn om naar te kijken en mee te pronken. De afwerking van de banden met op kleur gebracht Japans papier verdient daarom ook zorgvuldige aandacht.

De werkzaamheden werden uitgevoerd door Marijn de Valk. Zij stelde hierover een boekje samen.

Vrienden van de ZB Bibliotheek van Zeeland II

Eerstelijnsconservering Zeeuwse Prijsbanden 2023

Nogmaals werden dit jaar 65 boeken behandeld uit de collecties van 6 Zeeuwse openbare instellingen.

❖ Gemeentearchief Schouwen-Duiveland (Zierikzee)
❖ Historisch Museum de Bevelanden (Goes)
❖ Gemeentearchief Goes
❖ Zeeuws Archief (Middelburg)
❖ Zeeuws Museum (Middelburg)
❖ Gemeentearchief Tholen.

Geciteerd uit het verslag van Marijn de Valk:

“De boeken die in aanmerking komen voor dit project, hebben de bekende gebruiksschades: de boekbanden en boekblokken zijn vuil, het papier is hier en daar gescheurd of er ligt een pagina los, pagina’s hebben ezelsoren, het karton dat gebruikt werd voor de platkernen is vaak gestuikt of gebroken op de hoeken en veel sluitlinten zijn afgebroken. In sommige gevallen is de schade meer constructief van aard en daardoor ernstiger: het naaisel is beschadigd, waardoor katernen los liggen, of de verbinding tussen boekblok en band is zwak geworden of gescheurd. Deze laatste schadevorm is te herkennen aan de schutbladen die gescheurd zijn in de knepen aan de binnenkant, evenals aan de bekleding van leer of perkament die barstjes of scheuren vertoont aan de buitenkant. Ook gescheurde kapjes komen voor; een gevolg van het verkeerd uit de kast nemen van de boeken. Een aparte categorie schade betreft de leren banden waarbij het leer over het algemeen is verzuurd en uitgedroogd en kwetsbaar is geworden. Ook zijn er een aantal minder oude boeken met linnen bandzetters, waarvan het linnen gescheurd is in de knepen.

Uitgangspunt is een conserverende ingreep met behoud van zoveel mogelijk originele delen en historische informatie. Doel van de behandeling is het voorkomen van verder fysiek verval en herstel van de constructie van het boek, zodat het weer raadpleegbaar is zonder risico op schade. Boekblokken blijven waar mogelijk intact. Vlekken in het papier zullen niet verwijderd worden.”

De conserveringsbehandelingen zijn nauwkeurig beschreven en een lijst van gebruikte materialen en hun leverancier is bijgevoegd.

ZB Bibliotheek van Zeeland

Herverpakking oorlogsslachtoffers

Bij het bombardement op Middelburg in 1940 is de bibliotheek in vlammen opgegaan. Van vele boeken is daarbij de omslag verbrand maar de inhoud bewaard gebleven. Sinds 1940 zijn deze beschadigde boeken zonder kaft in de kast blijven liggen. De grote wens van de Zeeuwse bibliotheek was om deze ‘oorlogsslachtoffers’ alsnog te conserveren en in dozen op te bergen.

Het gaat om liefst 1351 exemplaren. Ruim 1000 daarvan zijn grote formaten (folio) tussen de 30 en 40 cm.

Het gaat om gedrukte werken vanaf het midden van de 16e eeuw tot in de loop van de 19e eeuw, zeer wisselend van inhoud, deels in Nederland gedrukt, deels daarbuiten, in het Latijn, Frans en Nederlands gesteld, meestal van meerdere honderden pagina’s, een aantal rijkelijk geïllustreerd, eigendom van de Provincie Zeeland, het Ministerie van Predikanten te Middelburg (in permanent bruikleen), de Hervormde Gemeente te Vlissingen (in permanent bruikleen), en het Koninklijk Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen (in langdurig bruikleen).

De dozen zijn afkomstig van de firma Schrijen.

 

  1. De opbergdozen worden uit de plastic verpakking gehaald en in stapels gesorteerd
  2. De boekblokken worden uit de leggers gehaald en in de opbergdozen verpakt, waardoor de kasten gaandeweg steeds meer het gewenste aanzicht krijgen.